پیوندها

- موقعیت جغرافیایی استان
  
استان گلستان بین 36 درجه و 30 دقیقه و 2 ثانیه تا 38 درجه و 7 دقیقه و 6 ثانیه عرض شمالی و 53 درجه و 51 دقیقه تا 56 درجه و 21 دقیقه و 4 ثانیه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ در بخش شمالی کشور واقع گردیده است . این استان از شمال به کشور ترکمنستان ، از جنوب به استان سمنان ، از شرق به استان خراسان شمالی و از غرب به دریای خزر و استان مازندارن محدود می شود .
     
2- تعداد شهرستانها ، دهستان ها و آبادی ها
  
استان گلستان متشکل از 11 شهرستان (گرگان ، گنبد ، بندرگز ، کردکوی ، ترکمن ، علی آباد ، آق قلا ، رامیان ، آزادشهر ،‌ مینودشت و کلاله) ، 21 بخش ، 24 شهر ، 50 دهستان ، 986 آبادی مسکونی و 75 آبادی غیرمسکونی می باشد . (جدول شماره 1-1-و 3-1) .
  
3- مساحت
  
مساحت استان گلستان بالغ بر 74/20437 کیلومتر مربع (3/1) درصد از کل مساحت کشور و به عبارتی رتبه 21 در بین استان هـا است . وسعت شهرستانهای استان متفاوت بوده به طوری که شهرستان گنبد با 323/5071 کیلومتر مربع (81/24 درصد از مساحت استان) بزرگترین و بندرگز با 31/239 کیلومتر مربع (17/1 درصد از مساحت استان) کوچکترین شهرستان می باشند .
تراکم نسبی جمعیت استان در سال 1384 معادل 4/80 نفر در کیلومتر مربع بوده که بالاترین و پایین ترین آن مربوط به شهرستان های گرگان (9/233 نفر در کیلومتر مربع و کلاله (7/29 نفر در کیلومتر مربع) بوده است (جدول شماره 1-1) .
عوامل محلی (عرض جغرافیایی ، ناهمواری ها ، منابع آب و ...) و بیرونی (فرابار سیبری ، کم فشار مدیـترانه ای ، بادهای موسمی و ...) سبب تنوع اقلیمی استان شده اند که به اختصار اشاره می گردد .
 
4- عرض جغرافیایی
استان گلستان در محدوده منطقه معتدله شمالی قرار گرفته که این عامل نقش موثری را در اقلیم استان برعهده دارد .
 
5- ناهمواری ها
قسمت جنوب و شرق استان را کوهستــان تشکیل می دهد ، این کوهها به طور موازی و جهت آنها تقریباً شرقی – غربی بوده و دنباله سلسله جبال البرز می باشد . این کوهها از منطقــه هزار جریب (استان مازندران) شروع شده و به صورت نواری هلالی شکل امتداد پیدا کرده است و در شرق و شمال شرقی استان به کوههای آلاداغ ، بینالود و هزار مسجد در استان خراسان شمالی می پیوند . کوه شاهوار با ارتفاع 3945 متر بلندترین و نقاط ساحلی با ارتفاع 26- متر پست ترین نقاط استان می باشند .
 
استان گلستان از نظر ناهمواری به سه ناحیه زیر تقسیم می شود :
 
 
الف - ناحیه کوهستانی
رشته کوه البرز بصورت دیوار استان گلستان را از استان سمنان جدا می کند . این ناحیه در اثر حرکات کوهزایی دوران سوم زمین شناسی بوجود آمده است . فرسایش اواخر دوران سوم و دوران چهارم زمین شناسی تغییرات زیادی در آن بوجود آورده است . ناحیه مزبور از ارتفاع 500 متری تا بیش از 3500 متر را در برگرفته و پوشیده از گونه های جنگلی و مرتعی می باشد . قله ها ، چشمه سارها ، آبشارها ، رودخانه ها و اراضی جنگلی و مرتعی از مهم ترین چشم انداز طبیعی این ناحیه محسوب می گردد . وسعت ناحیه کوهستانی 4/3970 کلیومتر مربع (5/19 درصد) می باشد . مهم ترین ارتفاعات آن عبارتند از :
- خط الراس رشته کوه البرز در شهرستان گرگان حد طبیعی بین این شهرستان و شهرستان شاهرود است . مرتفع ترین قلل این رشته عبارتند از : قله شاه کوه با ارتفاع 3910 متر ، قله پیرگرده کوه با ارتفاع 3204 متر ، قله چل چلی با ارتفاع 3111 متر ، قله کوه ابر با ارتفاع 2875 متر و قله خوش ییلاق با ارتفاع 2802 متر .
- در شمال شرقی گنبد کوه سنگ داغ از شرق به غرب کشیده شده که خط الراس آن مرز طبیعی بین ایران و ترکمنستان بوده و ارتفاع آن به 735 تا 812 متر می رسد .
- بین دو دره رودخانه گرگانرود و اترک ، کوههای کم ارتفاع گلیداغ و نازلی کشیده شده است .
- ارتفاعات شرقی گنبد نیز دنباله رشته کوه های البرز می باشد که به کوههای شهرستان بجنورد متصل می گردد . معروف ترین قله آن بنام زاوه کوه به ارتفاع 1434 متر می باشد .
- ارتفــاعات غرب شامل باری کوه با ارتفاع 2888 متر ، سنگ تراش با ارتفاع 2400 ، قله دوکولی با ارتفاع 2600 متر ، کوه میلانه با ارتفاع 2750 متر ، کوه گلدین با ارتفاع 2400 متر .
 
ب - ناحیه کوهپایه ای
این ناحیه از ارتفاع 100 تا 500 متر را در برگرفته و شامل تپه های کوچو لس ، تپه ماهور و بدلندها که پوشیده از اراضی جنگلی می باشد . رودهای مهمــی با شاخه های متعددی سطح کوهپایه و دشت را شیار داده و به دریای مازندران و خلیج گرگان می ریزد . اکثر پارک های طبیعی و زیستگاه ها در این ناحیه وجود دارد . وسعت آن حدود 3/2458 کیلومتر مربع (12 درصد) می باشد .
 
ج - ناحیه جلگه ای و ارضی پست
ارتفاع این ناحیـه در حاشیه دریای خزر و خلیج گرگان پایین تر از سطح دریای آزاد و به تدریج به سمت شرق به ارتفاع افزوده می شود . بقایای چین خوردگی دوران سوم در کوهپایه های استان گلستان و تپه هایی از بقایای آبرفت های قدمی ، کوهستان را به دشت ارتباط می دهد . این منطقه محل استقرار شهرها و اکثر روستاهای استان می باشد .
به لحاظ تراکم جمعیت ، اراضی کشاورزی ، صنایع ، دامپروری از اهمیت بسزایی برخوردار است . وسعت آن حدود 3/14008 کیلومتر مربع (5/68 درصد) می باشد .
با توجه به ویژگی های طبیعی ، رودخانه های فراوانی در استان جریان دارند که غالباً به دریای خزر می ریزد این استان از چهار حوضه آبریز اصلی به شرح زیر تشکیل شده است :
- رودخانه اترک
از کوه استان خراسان شمالی (ارتفاعات جنوب شهرستان قـوچان) سرچشمه می گیرد . طول آن 454 کیلومتر در قسمت شمالی استان با جهت شرقی – غربی جریان دارد . مهمترین شاخه های آن شامل سومبار ، آجی سو ،‌آق سو ، خرتوت و ... می باشد .
- گرگانرود
از ارتفاعات جنگل گلستان ، کوه های آلاداغ و گلیداغ سرچشمه می گیرد . طول آن 350 کیلومتر و در قسمت مرکزی استان با جهت شرقی – غـربی جـریــان دارد . مهمتــرین شاخه های آن شامل دوغ ، زاو ، اوغان ، چهل چای ، زرین گل ، رامیان ، نوده ، رودبار محمد آباد و ... می باشد .
 
- رودخانه قره سو
از دامنه های شمالی ارتفاعات جنوب شهرستان های گرگان و کردکوی سرچشمه می گیرد . طول رودخانه 160 کیلومتر و در جنوب استان با جهت شرقی – غربی جریان دارد . مهمترین شاخه های آن شامل گرمابدشت ، چهل و چهار آب شصت کلا ، فسن رود النگ دره ، توشن و زیارت و ... می باشد .
 
- رودخانه های حوضه خلیج گرگان
این رودخانه ها به صورت شاخه های مستقل از دامنه های شمالی ارتفاعات جنوب شهرستان های بندرگز و کردکوی سرچشمه گرفته و در قسمت جنوب غربی استان با جهت جنوبی – شمالی جریان دارد . مهم ترین شاخه های آن شامل کارکنده ، باغو ، گز وطنا ، جفاکنده ، مزنگ ، نوکنده و ... می باشد .
 
6- پیشینه تاریخی و وجه تسمیه
آثـار و اسناد تاریخی به دست آمده در استان نشانگر آن است که استان گلستان از دیرباز جامعه ای اسکان یافته بوده و قدمت سکونت به شش هزار سال قبل بر می گردد . در حقیقت یکی از قدیمی ترین ایالت های ایران و مرکز عمده تمدن آریایی ها در شمال ایران بوده است .
 
جدول شماره 1-1-تعداد بخش ها ، شهرها ، دهستان و آبادی های استان گلستان به تفکیک شهرستان در سال 1384
 
شهرستان
تعداد
وسعت (کیلومتر مربع)
جمعیت (نفر)
تراکم نسبی جمعیت نفر در کیلومتر مربع
بخش
شهر
دهستان
آبادی
کل
مسکونی
خالی از سکنه
جمع
کمتر از 20 خانوار
20 خانوار و بیشتر
بندرگز
2
2
4
25
25
2
23
0
3/239
48627
2/203
ترکمن
2
3
3
58
57
10
47
1
4/1576
119168
6/75
علی آباد
2
2
4
76
68
8
60
8
2/1160
128905
1/111
کردکوی
1
1
3
36
32
4
28
4
94/818
70645
3/86
گرگان
2
2
5
112
98
5
93
14
8/1615
378010
9/233
گنبد
2
2
6
177
167
33
134
10
3/5071
283205
8/55
مینودشت
2
2
6
138
132
15
117
6
6/1576
144934
9/91
رامیان
2
3
4
55
49
5
44
6
73/780
100935
3/129
آق قلا
2
2
5
79
74
7
67
5
5/1763
114236
8/64
کلاله
2
2
6
246
229
46
183
17
5/4962
147625
7/29
آزادشهر
2
3
4
58
54
7
47
4
47/872
107866
6/123
استان
21
24
50
1060
985
142
843
75
74/20437
1644156
4/80
مأخذ : معاونت برنامه ریزی استانداری گلستان
 
جدول شماره 2-1-تعداد شهرستان های استان گلستان طی دوره 84-1355
 
سال
شهرستان
اسامی شهرستان
1355
2
گرگان – گنبد
1358
4
گرگان – گنبد – ترکمن – علی آباد
1359
5
گرگان - گنبد – ترکمن – علی آباد – کردکوی
1368
6
گرگان - گنبد – ترکمن – علی آباد – کردکوی – مینودشت
1376
7
گرگان - گنبد – ترکمن – علی آباد – کردکوی – مینودشت – بندرگز
1379
9
گرگان - گنبد – ترکمن – علی آباد – کردکوی – مینودشت – بندرگز – آق قلا – کلاله
1380
11
گرگان - گنبد – ترکمن – علی آباد – کردکوی – مینودشت – بندرگز – آق قلا – کلاله – آزادشهر – رامیان
1381
11
گرگان - گنبد – ترکمن – علی آباد – کردکوی – مینودشت – بندرگز – آق قلا – کلاله – آزادشهر – رامیان
1382
11
گرگان - گنبد – ترکمن – علی آباد – کردکوی – مینودشت – بندرگز – آق قلا – کلاله – آزادشهر – رامیان
1383
11
گرگان - گنبد – ترکمن – علی آباد – کردکوی – مینودشت – بندرگز – آق قلا – کلاله – آزادشهر – رامیان
1384
11
گرگان - گنبد – ترکمن – علی آباد – کردکوی – مینودشت – بندرگز – آق قلا – کلاله – آزادشهر – رامیان
مأخذ : معاونت برنامه ریزی استانداری گلستان
 
جدول شماره 3-1-تعداد شهرستان های بخش ، دهستان و آبادی استان گلستان از سال 84-1375
 
سال
شهرستان
بخش
شهر
دهستان
آبادی
آبادی مسکونی
کمتر از 20 خانوار
20 خانوار و بیشتر
آبادی خالی از سکنه
شهرستان جدید
شهر جدید
1375
6
15
16
43
1074
999
145
854
75
-
-
1376
7
16
16
45
1074
999
145
854
75
بندرگز
دلند
1377
7
16
16
45
1074
999
145
854
75
-
-
1378
7
16
16
45
1074
999
145
854
75
-
-
1379
9
1219
18
45
1072
997
142
855
75
آق قلا – کلاله
مراوه – اینچه برون
1380
11
21
21
50
1069
994
142
852
75
آزادشهر – رامیان
فاضل آباد سرخنکلاته – انبارالوم
1381
11
21
23
50
1064
989
142
847
75
-
سیمین شهر – نوده خاندوز
1382
11
21
23
50
1064
989
142
847
75
-
-
1383
11
21
24
50
1061
986
142
844
75
-
نگین شهر
1384
11
21
24
50
1061
986
142
844
75
-
-
مأخذ : معاونت برنامه ریزی استانداری گلستان
 
جدول شماره 4-1-اسامی شهرستان های استان گلستان به تفکیک شهرستان ، بخش و دهستان های تابعه در سال 1384
 
 
شهرستان
بخش
مرکز بخش
دهستان
مرکز دهستان
شهر
ترکمن
مرکزی
بندرترکمن
جعفربای جنوبی
سیجوال
ترکمن
گمیشان
گمیش تپه
جعفربای شرقی
بناور
سیمین شهر
گمیشان
جعفربای غربی
خواجه نفس
بندرگز
مرکزی
بندرگز
انزان غربی
گز غربی
بندرگز
انزان شرقی
گلفرا
نوکنده
نوکنده
بنفشه
نوکنده
نوکنده
لیوان
لیوان شرقی
علی آباد
مرکزی
علی آباد
کتول
مزرعه
علی آباد
زرین گل
کردآباد
کمالان
فاضل آباد
شیرنگ
شیرنگ علیا
فاضل آباد
استرآباد
فاضل آباد
گرگان
مرکزی
گرگان
استرآباد جنوبی
جلین علیا
گرگان
روشن آباد
لمسک
انجیرآب
زنگیان
بهاران
سرخنکلاته
استرآباد شمالی
سرخنکلاته
سرخنکلاته
قرق
نوده ملک
آق قلا
مرکزی
آق قلا
آق التین
عطا آباد
آق قلا
شیخ موسی
گری دوجی
گرگان بوی
قانقرمه
وشمگیر
انبارالوم
مزرعه جنوبی
چین سیولی
انبارالوم
مزرعه شمالی
انبارالوم
گنبد
مرکزی
گنبد
آق آباد
آق آباد
گنبدکاوس
باغلی ماراما
باغلی ماراما
فجر
فجر
سلطانعلی
سلطانعلی
داشلی برون
اینچه برون
اترک
داشلی برون
اینچه برون
کرند
کرند
آزادشهر
مرکزی
آزادشهر
نظام آباد
نظام آباد
نگین شهر
آزادشهر
خرمارود شمالی
آزادتپه
جشمه ساران
نوده خاندوز
خرمارود جنوبی
نوده خاندوز
نوده خاندوز
چشمه ساران
فارسیان
رامیان
مرکزی
رامیان
دلند
دلند
رامیان
دلند
قلعه میران
باقرآباد
فندرسک
خان ببین
فندرسک شمالی
سعدآباد فندرسک
خان ببین
فندرسک جنوبی
رضاآباد
مینودشت
مرکزی
مینودشت
چهل چای
القجر
مینودشت
قلعه قافه
قلعه قافه
کوهساران
دوزین
گالیکش
گالیکش
قراولان
آق قمیش
گالیکش
نیلکوه
فارسیان
ینقاق
ینقاق
کلاله
مرکزی
کلاله
آق سو
آجن سنگرلی
کلاله
تمران
تمرقره قوزی سفلی
زاوه کوه
پیشکمر
کنگور
کنگور
مراوه تپه
مراوه تپه
مراوه تپه
مراوه تپه
مراوه تپه
گلیداغ
گلیداغ
کردکوی
مرکزی
کردکوی
سدن رستاق شرقی
یساقی
کردکوی
سدن رستاق غربی
چهارده
چهار کوه
سرکلاته – خرابشهر
 
جدول شماره 5-1-توزیع نسبی جمعیت استان گلستان برحسب دین به تفکیک ساکن و غیرساکن در سال 1375
« درصد »
دین
استان
ساکن
غیر ساکن
نقاط شهری
نقاط روستایی
مسلمان
80/99
72/99
86/99
00/100
زرتشتی
02/0
02/0
03/0
00/0
مسیحی
01/0
02/0
01/0
00/0
کلیمی
00/0
00/0
00/0
00/0
سایر و اظهارنشده
17/0
24/0
11/0
00/0
جمع
00/100
00/100
00/100
00/100
مأخذ : نتایج تفصیلی سرشماری نفوس و مسکن سال 1375
 
^